Sorolla in Valencia: een wandelroute langs de plekken van de schilder

Joaquín Sorolla werd in 1863 in Valencia geboren en schilderde de stranden van zijn stad een groot deel van zijn leven, dus hier begrijp je zijn werk het best. Deze route verbindt de plekken waar je nog kunt staan: de straat waar hij werd geboren, de kerken en scholen uit zijn jeugd, de musea met zijn schilderijen en het strand dat hij schilderde.

De route heeft twee helften. 's Ochtends wandel je door de oude stad naar de Sala Sorolla van het Museu de Belles Arts, 's middags neem je de tram naar het strand van El Cabanyal, waar het licht dat hem beroemd maakte nog altijd op dezelfde manier valt.

Waarom Valencia zo belangrijk is voor de schilderijen van Sorolla

Sorolla werd in zijn eigen stad opgeleid voordat hij beroemd werd. Het Museu de Belles Arts vermeldt dat hij in 1876 begon aan de Escuelas de Artesanos, in 1878 naar de kunstacademie van San Carlos ging, in 1884 een tweede medaille won op de nationale tentoonstelling met El Dos de Mayo, en in 1900 de Grand Prix van de wereldtentoonstelling in Parijs.

De zee is de andere reden. Het Ajuntament wijst erop dat veel van zijn schilderijen scènes uit het maritieme Valencia tonen, en dat Sorolla, de schrijver Vicente Blasco Ibáñez en de beeldhouwer Mariano Benlliure alle drie met de wijken aan zee verbonden waren. Hij stierf op 10 augustus 1923 in Cercedilla, bij Madrid, en werd zoals hij had gevraagd in Valencia begraven.

De Sorolla-route in het kort: twee helften, een dag

De helft door de oude stad is ongeveer 4 km lopen tussen de Llotja de la Seda en het Museu de Belles Arts, een uur wandelen zonder stops. Met de musea erbij ben je een hele ochtend bezig.

De helft aan de kust begint bij tramhalte Pont de Fusta, een paar minuten lopen van het Museu de Belles Arts. Tramlijn 4 bereikt de strandhaltes Platja Malva-rosa, Cabanyal en Dr. Lluch in 18 tot 20 minuten volgens de huidige dienstregeling, en de wandeling langs de boulevard naar het Sorolla-monument is iets meer dan een kilometer.

In 2023, honderd jaar na zijn dood, organiseerde het Ajuntament gratis rondleidingen langs tien Sorolla-plekken in Ciutat Vella. De eerste helft van deze route volgt dezelfde plekken, zodat je hem op elke dag zelf kunt lopen.

Het oude Valencia van Sorolla: geboortehuis, kerken en scholen

Begin bij de Llotja de la Seda. De trap ervan staat op El grito del Palleter, een historiestuk dat het Museu de Belles Arts bij de opening van de Sala Sorolla tot de getoonde werken rekende. Een minuut verderop, op nummer 8 van de Carrer de les Mantes in El Mercat, markeert een tegeltableau het huis waar hij op 27 februari 1863 werd geboren, vlak bij de stoffenwinkel van zijn ouders.

Vandaar volgt de route de plekken die het Ajuntament voor zijn jubileumwandelingen koos. Hij werd gedoopt in de kerk van Santa Catalina en trouwde met Clotilde García del Castillo in de kerk van Sant Martí. Nadat zijn ouders aan een cholera-epidemie waren overleden, woonde hij bij zijn oom en tante van moederskant in de Carrer de Joan d'Àustria, en hij kreeg zijn eerste lessen aan de Escuela de Artesanos, in de straat die nu Carrer del Pintor Sorolla heet.

De laatste school van de wandeling is het Centre del Carme, in El Carme. Het gebouw was de zetel van de Real Academia de Bellas Artes, waar Sorolla van 1878 tot 1881 studeerde, en is nu een gratis centrum voor hedendaagse kunst.

Foto: Joanbanjo, CC BY-SA 4.0

Twee kleine stedelijke musea met werk van Sorolla

De collectie van het Ajuntament bevat enkele schilderijen van Sorolla, en de Sorolla-route van de stad uit 2023 gaf aan waar elk ervan hangt. Het Museu de la Ciutat, aan de Plaça de l'Arquebisbe, heeft twee olieverfschilderijen: Mi familia, een portret van zijn vrouw en kinderen naar de compositie van Las Meninas van Velázquez, en Monja en el jardín. Het is open van dinsdag tot zaterdag van 10.00 tot 19.00 uur, en op zon- en feestdagen van 10.00 tot 14.00 uur.

De Casa Museu Benlliure, aan de Carrer de la Blanqueria 23, bewaart vier kleine werken van Sorolla, waaronder een portret van Peppino en een klein zeegezicht, in een huismuseum aan de rand van El Carme. Het is open van dinsdag tot zaterdag van 10.00 tot 14.00 en van 15.00 tot 19.00 uur, en op zon- en feestdagen van 10.00 tot 14.00 uur.

Beide zijn stedelijke musea, en de toegang tot de stedelijke musea is gratis op zon- en feestdagen. Dezelfde route uit 2023 noemde nog een derde schilderij, Mi jardín (1917), in de Salón Pompeyano van het stadhuis. Dat is geen museum, dus controleer de bezoekmogelijkheden van het Ajuntament voordat je erop rekent.

Foto: Un valencià, CC BY-SA 3.0

De Sala Sorolla in het Museu de Belles Arts

Het Museu de Belles Arts, in het gebouw San Pío V aan de overkant van de oude rivierbedding tegenover de Casa Museu Benlliure, heeft de belangrijkste Sorolla-collectie van de stad. Het museum opende zijn nieuwe Sala Sorolla in juli 2023 op de derde verdieping van het kloostergebouw, met 46 van de 54 werken van Sorolla die het bezit.

De zaal werd ingericht rond Yo soy el pan de la vida, zijn grootste religieuze schilderij van 417 bij 528 cm, in 1896 besteld voor een paleis in Valparaíso in Chili en door de Generalitat gekocht met de collectie Lladró. Bij de opening noemde het museum ook El grito del Palleter, El padre Jofré protegiendo a un loco, El Dos de Mayo en zijn portret van de zangeres Isabel Bru als getoonde werken. Door bruiklenen wisselt er weleens iets, dus beschouw elk schilderij als waarschijnlijk en niet als zeker.

De toegang is gratis. Het museum is open van dinsdag tot zondag van 10.00 tot 20.00 uur en op maandag gesloten; de laatste toegang, om 19.30 uur, geeft maar 20 minuten bezoektijd, dus kom ruim op tijd als de Sala Sorolla het doel van je dag is.

Foto: Bene Riobó, CC BY-SA 4.0

De kust van Sorolla: het strand van El Cabanyal

Neem tramlijn 4 vanaf Pont de Fusta naar het strand en stap uit bij Dr. Lluch. Je staat nu op het stuk strand tussen El Cabanyal en La Malva-rosa, de kust die Sorolla steeds opnieuw schilderde. Volgens het Ajuntament vond de historicus Josep Vicent Boira zijn atelier terug in de Carrer d'Eugènia Viñes, bij het Pòsit Progrés de Pescadors.

Een paar minuten landinwaarts, aan de Carrer dels Pescadors 42, staat de Casa dels Bous, waarvan het achterste gebouw de stal was van de ossen die de vissersboten uit zee trokken. In september 2026 ging het opnieuw open als Museu de la Mar, met onder meer een levensgrote reproductie van een os die aan Sorolla verbonden is. Het Ajuntament had de vaste openingstijden nog niet gepubliceerd toen wij keken, dus zoek ze op voordat je gaat.

Schilderij en plek: ossen op het zand, toen en nu

De ossen zijn de duidelijkste schakel tussen een doek van Sorolla en dit strand. Op La vuelta de la pesca, geschilderd in 1894, trekken twee ossen een vissersboot door de branding terwijl een visser klaarstaat met een plank. Het schilderij is van het Musée d'Orsay in Parijs; de Franse staat kocht het in 1895 van de kunstenaar.

Sta laat in de middag op het zand bij de Casa dels Bous en je ziet waar hij mee werkte: een lage zon, nat zand dat het licht terugkaatst, zeilen en lichamen tegen het licht in. De boten en ossen zijn verdwenen, maar het strand heeft dezelfde vorm en ligt nog net zo.

Een tweede doek is van Valencia zelf. ¡Triste herencia! werd in de zomer van 1899 aan de waterlijn in Valencia geschilderd, won de hoogste prijs op de wereldtentoonstelling van Parijs in 1900 en is sinds 1981 van Bancaja. Wil je het zien, kijk dan eerst in het tentoonstellingsprogramma van de Fundación Bancaja.

Foto: Joaquín Sorolla (Musée d'Orsay), Public domain

Het Sorolla-monument in El Grau, en het monument dat misschien terugkomt

Loop langs de boulevard naar het zuiden tot de Plaça de la Setmana Santa Marinera, in El Grau. Het monument voor Sorolla stond eerst op het zand van het strand van El Cabanyal: een halve cirkel van tien zuilen rond zijn borstbeeld, met het opschrift València a Sorolla, ingehuldigd in december 1933.

De overstroming van 1957 verwoestte het. Toen het in 1963 naar dit plein verhuisde, bleef alleen het borstbeeld over, en in 1974 werd het de fontein die je nu ziet, met een vijver, waterstralen en het oude portaal van een bank erachter. In 2024 maakte het Ajuntament bekend dat het de zuilengalerij wil herbouwen op het strand van El Cabanyal, dicht bij de oorspronkelijke plek, maar er was nog geen datum.

Tramhalte Grau - La Marina ligt naast het plein. Terug naar het centrum neem je lijn 6 of 8 naar Marítim, ongeveer 4 minuten, en dan metrolijn 5 of 7 naar Colón, ongeveer 9 minuten.

Foto: Joanbanjo, CC BY-SA 3.0

Buiten de route: zijn graf en het huis in Madrid

Het graf van Sorolla ligt op de Cementeri General de València, ten zuidwesten van het centrum en ver van deze route. Op de honderdste sterfdag, 10 augustus 2023, legden het Museo Sorolla en zijn stichting er bloemen, wat het een mooie laatste stop maakt als je een tweede dag hebt.

Wil je na deze route het hele verhaal zien, dan is het Museo Sorolla zijn huis en atelier aan de Paseo del General Martínez Campos 37 in Madrid. Zijn weduwe, Clotilde García del Castillo, liet het huis na aan de Spaanse staat, en het museum ging in 1932 open. Dat is een aparte reis vanuit Valencia, die je beter als zodanig plant dan in deze route te proppen.

Tips voor je planning: maandag, zondag en het middaglicht

Loop deze route niet op een maandag. Het Museu de Belles Arts is dan dicht, en de twee stedelijke musea vermelden geen openingstijden op maandag.

Zondagochtend is het beste moment voor de oude stad. De stedelijke musea zijn gratis, het Museu de Belles Arts is elke openingsdag gratis, en zowel de Casa Museu Benlliure als het Museu de la Ciutat sluiten om 14.00 uur, dus begin daar.

Bewaar de kust voor de middag. Het licht op het zand is later op de dag lager en warmer, precies wat Sorolla schilderde, en met de tram vanaf Pont de Fusta stap je makkelijk over zodra de musea sluiten.